Για το νόημα της Ανάστασης

by Ανδρέας Βιτούλας | Παρασκευή, Μαρτίου 26, 2010 in |




δυο εικόνες δυο ζωές






Η τέχνη ερμηνεύει τη ζωή. Με λόγια, μουσική, χρώματα, κινήσεις του σώματος κ.ά. φωτίζει πτυχές της ύπαρξης. Η καταξίωσή της εντοπίζεται στο γεγονός ότι δεν εξαντλεί ποτέ τις απαντήσεις της στο δημιούργημά της. Ένα ποίημα ή ένας ζωγραφικός πίνακας δεν θα απαντήσουν ποτέ οριστικά στον γρίφο της ζωής. Θα αναδείξουν, θα προτείνουν, θα σχολιάσουν, θα προβληματίσουν αλλά μέχρι εκεί. Τα υπόλοιπα τα αναλαμβάνει ο καθένας στην καθημερινότητά του. Το πρωτογενές υλικό της τέχνης είναι η ζωή. Στην τέχνη βρίσκονται συμπυκνωμένες οι προτεραιότητες, οι αγωνίες της ζωής. Κάθε τρόπος ζωής μαστορεύει και μια άλλη τέχνη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα των παραπάνω είναι οι δύο γνωστοί τύποι εικόνων της Αναστάσεως του Χριστού. Στην πρώτη, δυτικότροπης έμπνευσης, ο Χριστός ανίσταται κρατώντας λάβαρο. Το πρόσωπό Του είναι στραμμένο προς τα επάνω, σε πλήρη αντίθεση με τους έντρομους στρατιώτες που κρύβουν το δικό τους ή κοιτάζουν χαμηλά. Το όλο σκηνικό συμπληρώνεται από ένα σύννεφο στα πόδια του Χριστού, που υποβάλλει στον θεατή τη γενικότερη εξώκοσμη-μεταφυσική ατμόσφαιρα της Αναστάσεως.
Στη δεύτερη, που ταυτίζεται με τις πλέον κορυφαίες στιγμές της ορθόδοξης εικονογραφίας, ο Χριστός πατά στις σπασμένες θύρες του Άδη, ο οποίος βρίσκεται δεμένος χειροπόδαρα στη σκοτεινή του σπηλιά. Γύρω ξεχαρβαλωμένα τα σιδηρικά των άλλοτε ερμητικά κλειστών θυρών του θανάτου. Ο Χριστός γερμένος στοργικά προς τη μία πλευρά, ανασύρει κρατώντας από το χέρι τον Αδάμ. Εμπρός Του και πίσω Του ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, οι Προφήτες και οι δίκαιοι της Παλαιάς Διαθήκης.
Και οι δύο ζωραφικές παραστάσεις διαλαλούν τη χαρμόσυνη και σωτήρια είδηση της Αναστάσεως του Κυρίου. Ο τρόπος όμως που επέλεξε η κάθε μια να αναπαραστήσει την Ανάσταση είναι δηλωτικός ενός συγκεκριμένου τρόπου ζωής. Στην πρώτη εικόνα ο Χριστός ανίσταται για τον εαυτό Του. Ανυψώνεται μόνος προς τους ουρανούς. Και όχι μόνο. Το βλέμμα Του, η στάση Του, η ύπαρξή Του ολόκληρη, θα λέγαμε, είναι στραμμένα προς τον ουρανό, σαν να γλίτωσε επιτέλους από ένα ατομικό Του βασανιστήριο και επιστρέφει στη θέση που του ανήκει. Καμία επαφή με τον κόσμο και τους ανθρώπους. Αντίθετα, οι στρατιώτες κρύβουν τρομαγμένοι το πρόσωπό τους. Σ’ αυτή την καλλιτεχνική "αποτίμηση" της Ανάστασης ο άνθρωπος μένει αμέτοχος. Η νίκη του θανάτου δεν έχει κανένα αντίκρυσμα στη ζωή του κόσμου. Ή αν έχει αυτό υπόκειται στη διαχείριση κάποιου μεσίτη, που αναλαμβάνει να εξιλεώσει τον θριαμβευτή Θεό (νόμος, ηθική, λογική).
Στη δεύτερη εκδοχή η Ανάσταση είναι η διάχυση της αγάπης και της φιλανθρωπίας του Θεού στην κτίση ολόκληρη και πρωτίστως στον άνθρωπο. Ο Χριστός δεν ανεβαίνει στον ουρανό αλλά σκύβει και ανασύρει τον Αδάμ, τον πρώτο ασθενή του θανάτου. Καμιά μεταφυσική - αιθέρια ατμόσφαιρα δεν υποβάλλεται στον θεατή. Όλα διαθέτουν τη φυσικότητα της αγάπης, της θεραπείας. Ο Χριστός νίκησε τον θάνατο για χάρη μόνο του ανθρώπου. Ο Ίδιος δεν είχε καμιά ανάγκη την Ανάσταση ως Θεός. Όλα έγιναν γιατί προσέλαβε τη θνητή ανθρώπινη φύση, που έπασχε από την αρρώστια του θανάτου. Τείνει το χέρι στον Αδάμ, έχει την πρωτοβουλία της προσωπικής σχέσης μαζί του που αποβαίνει σωτήρια. Ο Χριστός ήταν και πριν θριαμβευτής. Τώρα όμως στον θρίαμβό Του θέλει μέτοχο και το πλάσμα Του.
Από τη μια ο απρόσιτος Θεός του ουρανού, από την άλλη ο φίλος Θεός της άμεσης παρουσίας. Στην πρώτη περίπτωση κυριαρχεί η άτεγκτη λογική (ο Θεός ανίσταται επειδή έχει αθάνατη φύση) στη δεύτερη η ιατρεία της αγάπης (ο Θεός ανίσταται για να νικήσει και το τέλευταίο εμπόδιο στην προσωπική Του σχέση με τον άνθρωπο). Γι’ αυτό ενώ στη Δύση το ιερατείο είναι επιφορτισμένο με την ανάγκη εξευμενισμού του εξουσιαστή Θεού, στην Ανατολή κλήρος και λαός μετέχουν στην ιερωσύνη του Χριστού, που προσέφερε θυσία τον ίδιο Του τον εαυτό.
Ο Χριστός σταυρώθηκε, κατά τη δυτική θεώρηση, για να εξιλεώσει την πληγωμένη από την αμαρτία δικαιοσύνη του Θεού Πατέρα. Η διακαιική τάξη αποκαθίσταται με τη Σταύρωση, το εκχυθέν αίμα του Υιού. Η Ανάσταση είναι ένα απλό επεισόδιο στη ζωή του Χριστού, χωρίς καμιά ιδιαίτερη σημασία για τον άνθρωπο. Σημασία έχει ο Σταυρός, το αίμα, το μαρτύριο. Εδώ είχαν την αφετηρία τους όλες οι ακρότητες του παπισμού. Η πνευματική πηγή της παρέκκλισης από την πίστη της μιας Εκκλησίας όμως, αν και ελάττωσε την ορμή της παραγωγής της, δεν στέρεψε. Στη δυτική παράδοση υφίσταται ακόμα το χάσμα μεταξύ του ένοχου-παραβάτη ανθρώπου και του δικαστή Θεού.
Στην Ορθόδοξη εκκλησιαστική εμπειρία δεν συναντάται τίποτα από όλα αυτά. Δεν υπάρχει καμιά πληγωμένη δικαιοσύνη του Θεού, παρά μόνο η τρελλή αγάπη του Θεού, (όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ένας μεγάλος θεολόγος του περασμένου αιώνα) που αποζητά εναγωνίως την προσωπική σχέση με τον άνθρωπο και όχι την εξιλέωσή Του. Άλλωστε, κατά βάθος, ένας σκληρός, αιμοδιψής Θεός είναι το καλύτερο άλλοθι για την πνευματική στασιμότητα στο επίπεδο απλώς του εξωτερικού κατευνασμού Του. Αυτό όμως δεν έχει καμία σχέση με την αγάπη, που δεν σταματά να δίνει, να θυσιάζεται, να αναζητά. Η ανυποχώρητη αγάπη του Θεού, μπροστά και στη μεγαλύτερη αμαρτία, καθιστά τον άνθρωπο διαρκώς υπόχρεο. Όπως κανένα σφάλμα, από τη μια, ακόμη και το ειδεχθέστερο, δεν μειώνει στο ελάχιστο την αγάπη του Θεού, έτσι και κανένα καλό έργο, η μεγαλύτερη αυτοθυσία, από την άλλη, δεν μπορεί από μόνη της να δικαιώσει τον άνθρωπο. Άλλωστε σε μια ερωτική σχέση μόλις εισβάλλει το μικρόβιου του εμπόρου ("οι καλοί λογαριασμοί κάνουν τους καλούς φίλους") οι φίλοι γίνονται εταίροι, από αγαπώμενα πρόσωπα εκπίπτουν σε πρώτο και δεύτερο συμβαλλόμενο μέρος μιας νομικής ψυχρής δικαιοπραξίας.
Συμβολικά ο τρόμος των πεσμένων στρατιωτών στο μνήμα του (δυτικού) Χριστού είναι η μήτρα του αθεϊσμού, που, μετά τα παραπάνω, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι γεννήθηκε και ανδρώθηκε στη Δύση. Με άλλα λόγια, αν ο Χριστός αναστήθηκε για τον εαυτό Του, χωρίς κανένα αντίκρυσμα στη ζωή του ανθρώπου (όπως υπονοεί η δυτική απεικόνιση), πολύ όρθά αυτός ο Θεός δεν μας ενδιαφέρει, δεν μας χρειάζεται. Ή ακόμη περισσότερο, τον πολεμούμε έως τη διακήρυξη του τελειωτικού θανάτου Του (Νίτσε).
Ας μη βιαστούμε όμως (οι Ορθόδοξοι) να καυχηθούμε για την κατοχή της αλήθειας, σε αντίθεση με τους "πλανεμένους" δυτικούς. Γιατί ο δυτικός αθεϊσμός, ως συνέπεια των προϋποθέσεων της δυτικής θεολογίας, διακρίνεται τουλάχιστο για κάποια "συνέπεια". Αν στη Δύση ο αθεϊσμός είναι κοσμικός, στην Ανατολή είναι θρησκευτικός. Γιατί τι άλλο από ανεπίγνωστος θρησκευτικός αθεϊσμός είναι το να διακηρύττουμε την Ανάσταση, τη φιλανθρωπία του Θεού, το άμετρο έλεός Του, την άφατη συγχωρητικότητά Του στα λόγια, όταν στην πράξη συνεχίζουμε να ζούμε ως εισαγγελείς-θεοί• όταν προτάσσουμε το θέλημά μας στο θέλημά Του, πνίγοντας ανθρώπινες συνειδήσεις και επιδιώκοντας την ικανοποίηση της ατομικής "δικαιοσύνης" μας; Ο τρόπος της Ορθοδοξίας είναι να βρίσκω το δίκιο μου αγωνιζόμενος για το δίκαιο του άλλου. ("Μηδείς το εαυτού ζητείτω, αλλά το του ετέρου έκαστος", Α´ Κορ. 10, 24) Να βρίσκω την ζωή μου όταν την χάνω. (Μρκ. 8, 35)
Αν δεν σταυρωθεί και δεν πεθάνει ο "δίκαιος" θεός-εγώ, που φωλιάζει στον καθένα μας, ο μόνος αληθινός Θεός τελειώνει με τη Σταύρωση, δεν ανίσταται ποτέ. Ψάλλοντας το "Χριστός Ανέστη" φανερωνόμαστε ως κύμβαλα αλαλάζοντα (Α´ Κορ. 13, 1), θιασώτες ενός ιδιότυπου αθεϊσμού, που ούτε με τη ρωμαλέα αναζήτηση του κοσμικού αθεϊσμού έχει σχέση αλλά ούτε και με την αλήθεια της πίστεως. Δεν ψάλλει τυχαία η Εκκλησία καθημερινά "δίδαξόν με τα δικαιώματά Σου". Όταν αυτό γίνει πόθος ζωής τότε πιάνουμε το χέρι του Χριστού και ανασυρόμαστε από το μνήμα του "δίκαιου" εαυτού-εγώ. Διαφορετικά ζούμε με τη "δικαιοσύνη" μας, θαμμένοι στον τρόμο των στρατιωτών (δυτική εικόνα)• με το χέρι όχι να απλώνεται στον Χριστό, που αναμένει και θωρεί κατά πρόσωπο (ορθόδοξη εικόνα) αλλά να κρύβει το φοβισμένο πρόσωπο (δυτική εικόνα).
Όση περισσότερη "δικαιοσύνη" και εξουσία σωρεύει ο ανθρωπος στην καρδιά του, τόσο περισσότερο θα αισθάνεται την ανάγκη να σκεπάζει το πρόσωπό του από τον άλλο. Έτσι και η Ανάσταση γίνεται αθέατη• στην καλύτερη περίπτωση καταντά ένας άνευ ουσίας φολκλορικός συναισθηματισμός καθιστώντας κενή την πίστη (Α´ Κορ, 15, 14) και στη χειρότερη το προσωπείο του κρυμμένου, απάτητου θανάτου, που ζει εντός μας και απαιτεί να επινοούμε τις μάσκες της "ηθικής" και της "δικαιοσύνης" για να τον καλύψουμε.


εφημερίδα ΟΡΕΣΤΙΣ
ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2009

0 σχόλια:

Related Posts with Thumbnails

Γυμνάσιο Οινόης

Ταχυδρομική Διεύθυνση : Οινόη Καστοριάς

Ταχυδρομικός Κώδικας - Πόλη : 52050 Καστοριά

Ιστοσελίδα: http://gymnasioinois.blogspot.com/

Ηλεκτρονικό Ταχυδρομείο: mail@gym-oinois.kas.sch.gr

gymnasioinois@gmail.com

Τηλέφωνο & Τηλεομοιότυπο: 2467092211

Πληροφορίες : Γιώργος Πλεύρης

Ετικέτες

Πού είμεθα;

Προβολή Γυμνάσιο Οινόης σε χάρτη μεγαλύτερου μεγέθους

ΜΑΣ ΕΙΔΑΝ


ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ

Αρχειοθήκη

ΜΑΣ ΒΛΕΠΟΥΝ

Για μένα